سوت هشدار شنیده میشود؟
ساعاتی بعد از حادثه ساعت هفت صبح در خط5 متروی تهران، مدیرعامل شرکت بهرهبرداری مترو با انتشار پیامی از مصدومان و شهروندان تهرانی عذرخواهی کرد. علیرضا زاکانی، شهردار تهران نیز که برای بررسی حادثه، در محل حضور یافته بود، اعلام کرده که هنوز نمیتوان درباره علت حادثه به قطعیت اعلام نظر کرد.هرچند از همان ساعات اول، گمانهزنیها برای علت وقوع این حادثه مبنی بر خطای انسانی و تخلف احتمالی راهبر مترو بود اما ازآنجاییکه این چندمین حادثه مترویی چندماه اخیر تهران بهشمار میرفت، بار دیگر موضوع کمبود ناوگان و درعینحال نبود شرایط اعم از تامین قطعات برای اورهال کردن قطارها موردتوجه رسانهها قرار گرفت؛ بهطوریکه زاکانی نیز در اظهاراتش به فقر و عقبافتادگی مترو اشاره کرده و گفت: در حوزه تجهیز ناوگان، اورهال و بهروزرسانی ناوگان با کمبودها مواجهیم و امیدواریم با کار جدی که صورت میگیرد بتوانیم جبران کنیم.همچنین تشکریهاشمی، رییس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران هرچند اعلام کرد که علت حوادث شبیه هم نیست اما او هم تاکید کرد: «فرسودگی حتما در متروی تهران اتفاق افتاده، چراکه قطعات را بهموقع تامین نکردند و همینطور تعمیرات به تاخیر افتاده است اما اینکه آیا علت این حادثه فرسودگی بوده یا نه باید حتما بررسی دقیق شود.»
از خطای انسانی تا کمبود نیرو و فرسودگی
چند ساعت بعد از وقوع حادثه؛ درنهایت علت بروز آن ازسوی شرکت بهرهبرداری مترو اعلام شد. در این بیانیه آمده است: «طبق بررسیهای بهعملآمده در کمیسیون عالی سوانح و بازبینی که در ظهر روز حادثه با حضور تمامی عوامل ذیربط در ایستگاه چیتگر برگزار گردید و پس از بازبینی و بررسی مکالمات مرکز فرمان و تصاویر استخراجشده از دوربینهای نظارتی مشخص شد، راهبر قطار جانبی بدون داشتن سیگنال و مجوز عبور از ایستگاه، ۷۰۰متر مانده به محل حادثه سیستم اتوماتیک قطار را بدون رعایت پروتکل و بدون هماهنگی با مرکز فرمان غیرفعال کرده و با وجود فعالبودن سامانه لوپ قطار اکسپرس و درست عمل کردن سوزن خط اصلی، متاسفانه منجر به برخورد قطار جانبی به قطار تندرو گردیده است.»هرچند علت حادثه با تاکید بر خطای انسانی اعلام شد اما آنچه مشخص است، نیاز ضروری ناوگان مترویی تهران به اورهال و نوسازی و حتی نیروی انسانی کافی است. تشکریهاشمی، رییس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران چندی پیش در گفتوگو با جامعه۲۴ اعلام کرده بود که ۹۰۰قطار متروی تهران نیاز به اورهال فوری دارند و بهشرط تامین اعتبار فقط ۳۰قطار تا پایان سال اورهال خواهند شد. او به کمبود منابع درآمدی شهرداریها برای نوسازی و بهسازی حملونقل عمومی بهویژه مترو اشاره کرد و گفت: دولت باید تعهدات خود نسبتبه شهرداری را در این زمینه عملیاتی کند؛ موضوعی که علیرضا زاکانی، شهردار تهران حل آن را در سایه رفتوآمدهایش به هیات دولت وعده داده بود. همچنین برخی گزارشهای تاییدنشده هم حکایت از آن دارد که باید تعداد راهبران قطارهای مترو افزایش یافته و به تعداد استاندارد برسد، چراکه حضور تنها یک مامور راهبر میتواند درصد اشتباهات انسانی را افزایش دهد.
اما جزئیات منتشرشده از لایحه بودجه۱۴۰۱ دولت نشان داد که نهتنها خبری از وصول مطالبات شهرداری نیست، بلکه سهم شهرداریها از بودجه ملی نیز بهشدت کاهش پیدا کرده است؛ بهطوریکه تشکریهاشمی، روز سهشنبه در صحن شورا اعلام کرد: «برای تکمیل خطوط اولویتدار مترو تهران تنها ۵۷/۲میلیارد تومان تخصیص داده شده است و اگر هزینه ساخت یک کیلومتر مترو شامل تونل، ایستگاه، واگن و تجهیزات بخواهیم هزار و ۲۰۰میلیارد تومان در نظر بگیریم درواقع برای احداث و تکمیل خطوط اولویتدار مترو تهران برای ۴۶متر بودجه اختصاص داده شده است.» «در مصوبات قبلی دولت سالانه ۱۸کیلومتر توسعه مترو پیشبینی میشد اما در بودجه۱۴۰۱ تنها ۴۶متر بودجه پیشبینی شده است. احداث قطار حومهای پرند را با مبلغ ۲۲۷میلیارد تومان پیشبینی کردند که هرچند طبق مصوبه دولت این موضوع به شرکت قطارهای حومهای به مدیریت راهآهن جمهوری اسلامی بازمیگردد بهاندازه ساخت یک ایستگاه برای این موضوع اعتبار در نظر گرفته شده است.»«برای تامین تجهیزات واگنها ۴۴.۵میلیارد تومان برای کل کشور در نظر گرفته شده است که اگر هر مترو را موردبازسازی را سهمیلیارد تومان که حداقل هزینه است در نظر بگیریم برای کمتر از ۱۵واگن برای کل کشور بودجه
در نظر گرفته شده و این در حالی است که حدود ۹۰۰واگن مترو تهران نیاز به اورهال و بازسازی دارند.»
رایزنیهای بینتیجه
رییس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران به قراردادهای تامین واگنی نیز اشاره کرد که بنا بود ازسوی دولت اجرایی شود اما با وجود چندسال رایزنی به هیچ نتیجهای نرسیده است. «کمک به ماده۵۸ برنامه ششم یعنی خرید دوهزار واگن برای متروهای کشور؛ در طول برنامه ششم تنها اتفاقی که رخ داد مذاکره و صحبت و درنهایت یک قراردادی بود که به مرحله اجرایی شدن نرسید. قرار بر این بود ۱۵درصد از مبلغ انعقاد قراردادها و واگنها برای ۶۳۰دستگاه واگن از محل صندوق توسعه ملی تامین شود که نهتنها در طول برنامه ششم این اتفاق رخ نداد، بلکه امسال که سال آخر برنامه هست در بودجه حتی برای این موضوع ردیفی دیده نشده است.»اگر باد و بارانی در کار نباشد تهرانیها به تعداد انگشتان دست نیز هوای پاک تنفس نخواهند کرد؛ معضلی که یکی از راهحلهای آن توسعه حملونقل عمومی بهویژه حملونقل پاک یعنی مترو است؛ مترویی که حالا خود نیز به چالش بزرگتری تبدیل
شده است. دیگر توسعه خطوط و افزایش تعداد ناوگانها تنها مساله حملونقل عمومی پایتخت نیست، بلکه فرسودگی، نبود تجهیزات و خطرات احتمالی بسیار فاجعهبار، به لیست مشکلات اضافه شده است. در این شرایط دولت نیز دست حمایتی بسیار اندک خود را نیز از روی سر شهرداریها بهویژه شهرداری تهران که با مشکلات پایتخت بودن دستوپنجه نرم
میکند برداشته است و از سوی دیگر، وعده زاکانی برای بهبود شرایط فعلی در سایه رفتوآمدهایش به هیات دولت به نتیجه نرسیده است. حالا حتی رفتوآمد با امنترین وسیله نقلیه درونشهری نیز با خطرات زیادی همراه است.
به گفته رییس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران، فرسودگی حتما در متروی تهران اتفاق افتاده، چراکه قطعات را بهموقع تامین نکردند و همینطور تعمیرات به تاخیر افتاده است
