نقض آتشبش به ضرر چه کسی است؟
بار دیگر خاورمیانه در آستانه جنگی تمامعیار قرار گرفت و بار دیگر در آخرین لحظات، عقبنشینی از سوی واشنگتن رقم خورد. حملات اسرائیل به لبنان و اخطار تخلیه جنوب این کشور، همراه با حملات مکرر شبهای اخیر به سواحل جنوبی ایران، میتوانست منطقه را به آتش بکشاند. اما این بار، هشدار تهران با ادبیاتی جدید و محاسباتی متفاوت همراه شد؛ «آمادگی برای گشودن جبهههای جدید، حفظ معادله تنگه هرمز و انجام عملیات دفاعی جدید.» و ساعاتی بعد، دونالد ترامپ با نتانیاهو تماس گرفت و ناگهان اعلام کرد: «حمله به بیروت نخواهد شد.» اما چرا آمریکا عقبنشینی کرد و نقض آتشبس به ضرر چه کسی است؟
واقعیتی که بسیاری از تحلیلگران غربی و ساکنان کاخ سفید از آن غافلاند، ساده است، ایران طی سالهای گذشته چند آسیب بزرگ دیده است. ترور سردار سلیمانی، ترور دانشمندان هستهای، جنگ نظامی، حملات هوایی به تأسیسات نظامی و تشدید تحریمهای فلجکننده. کدام ضربهای باقی مانده که ایران هنوز از آن میترسد؟ کدام تهدیدی تازه است که مقاومت ایران را بشکند؟
رژیم صهیونیستی و آمریکا عادت کردهاند با تهدید، طرف مقابل را به عقبنشینی وادار کنند. اما ایران به نقطهای رسیده که دیگر «تهدید» برایش مفهومی بازدارنده ندارد. در نظریه بازیها، طرفی که وجودی به صحنه نبرد می نگرد، قدرت چانهزنی نامحدودی پیدا میکند. و این دقیقاً همان جایی است که ترامپ در موضع ضعف قرار میگیرد.
ایران دیگر حتی برای وادار کردن امریکا به عقبنشینی نیازی به شلیک گلوله ندارد. ایران پیش از این، با در دست گرفتن نبض اقتصاد جهانی معادله بازدارندگی خود را تثبیت کرده و دقیقاً در همین نقطه است که ایران میتواند از موضع برتر بازی کند و حتی تهدید گشودن جبهههای جدید و مختل کردن تنگه هرمز کافی است تا در این جنگ اراده پیروز شود.
ترامپ تاجر است و میداند «اضطراب اقتصادی» یعنی چه. آنهم در زمانی که آمریکا در آستانه رقابتهای انتخاباتی و رویدادهای بزرگ بینالمللی یعنی جامجهانی است و دیگر توان تحمل بالاترین قیمت بنزین در تاریخ خود را ندارد.
نکتهای که در محاسبات معمول کمتر به آن توجه میشود، تأثیر شوکهای بازار انرژی بر صنعت گردشگری آمریکاست. آمریکا خود را برای میزبانی جام جهانی ۲۰۲۶ (به همراه کانادا و مکزیک) آماده میکند. پیشبینی میشود ۵ تا ۷ میلیون توریست خارجی وارد آمریکا شوند و بیش از ۲۰ میلیارد دلار در این کشور هزینه کنند.
اما حتی احتمال جنگ مجدد آمریکا علیه ایران، قیمت سوخت و بلیت هواپیما را در سراسر جهان افزایش میدهد. خانوادهای که برای سفر به آمریکا برنامه ریخته، با دیدن بلیتهای ۴۰ درصد گرانتر، سفر خود را لغو میکند و هتلها، رستورانها، خطوط هوایی و خدمات گردشگری آمریکا ضربه سنگینی میخورند. همچنانکه در همین ایام جنگ ۴۰ روزه و بسته بودن تنگه هرمز بسیاری از خطوط هواپیمایی غربی پروازهای خود را محدود کردند و سوختی برای پرواز نداشتند.
از سوی دیگر، کشورهای عربی دیگر تمایلی به قرار دادن خاک خود در اختیار پایگاههای نظامی آمریکا ندارند. ادبیات تهدیدآمیز ترامپ درباره پیوستن کشورهای اسلامی به پیمان ابراهیم و تهدید عمان به انفجار، این کشورها را در شوک فرو برد. آنها میدانند که وابستگی به آمریکا، نه امنیت میآورد و نه احترام. بنابراین هر جنگ جدیدی در منطقه که آنها باید به جای آمریکا ضررش را پرداخت کنند، موجب دورتر شدن این متحدان سنتی از آمریکا خواهد شد.
بنابراین آن کشوری که در صورت نقضآتش بس بیشتر ضرر میکند امریکاست که اعتبارش بیش از این به تاراج میرود. هشدار اخیر ایران درباره «گشودن جبهههای جدید» و «حفظ معادله تنگه هرمز» تنها یک بیانیه سیاسی نبود؛ اعلام یک واقعیت ژئوپلیتیک تازه بود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ناچار شد ظرف تنها چند ساعت آن را بپذیرد. تماس فوری او با نتانیاهو و دستور عقبنشینی از تهدید حمله به بیروت، نشان داد که معادله قدرت در منطقه تغییر کرده است.
